Zwyrodnienie stawu biodrowego to schorzenie, które na ogół dotyka osoby po 50. roku życia, choć coraz częściej diagnozowane jest również u młodszych pacjentów. Pierwszym i najbardziej charakterystycznym objawem jest stopniowo narastający ból w okolicy biodra oraz pachwiny, który promieniuje do uda lub kolana.
Dolegliwości bólowe początkowo pojawiają się po wysiłku lub dłuższym chodzeniu, a z czasem mogą występować także w spoczynku oraz w nocy. Wraz z postępem choroby dochodzi do ograniczenia ruchomości stawu biodrowego, sztywności porannej oraz trudności w wykonywaniu codziennych czynności, takich jak wstawanie z krzesła, zakładanie butów czy wchodzenie po schodach. Nieleczone zwyrodnienie może prowadzić do znacznego upośledzenia sprawności ruchowej, a w zaawansowanych przypadkach – do konieczności przeprowadzenia operacji wszczepienia endoprotezy, czyli sztucznego stawu biodrowego. Aby spowolnić rozwój choroby i uniknąć leczenia operacyjnego, kluczowe znaczenie ma wczesna diagnostyka oraz odpowiednio dobrana terapia. Obejmuje ona m.in. modyfikację stylu życia, redukcję masy ciała, regularną i bezpieczną aktywność fizyczną, fizjoterapię, a w razie potrzeby także leczenie farmakologiczne. Istotne jest również unikanie przeciążeń oraz dbanie o prawidłową postawę ciała.
Do specjalisty, ortopedy lub fizjoterapeuty, warto zgłosić się już przy pierwszych objawach bólu biodra, uczuciu sztywności stawu czy ograniczeniu zakresu ruchu. Wczesna interwencja znacząco zwiększa szanse na zachowanie sprawności i komfortu życia na długie lata.
Czym jest koksartroza?
Choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych, czyli koksartroza, polega na stopniowym uszkadzaniu chrząstki stawowej oraz otaczających ją struktur. W miarę postępu schorzenia chrząstka traci swoje właściwości amortyzujące, a ilość i jakość mazi stawowej, która odpowiada za prawidłowe „poślizgi” w obrębie stawu, ulega zmniejszeniu. W konsekwencji powierzchnie kostne przestają być odpowiednio chronione, co prowadzi do zwiększonego tarcia między nimi, powstawania mikrouszkodzeń oraz nasilania dolegliwości bólowych. W zależności od przyczyny wyróżnia się dwa podstawowe typy koksartrozy:
- koksartroza wtórna – rozpoznawana wówczas, gdy rozwój choroby jest następstwem wad wrodzonych lub schorzeń nabytych. Do najczęstszych przyczyn zalicza się m.in. dysplazję i zwichnięcia stawu biodrowego, przebyte urazy, zaburzenia metaboliczne chrząstki stawowej, osteoporozę, a także stany zapalne o podłożu wirusowym lub bakteryjnym;
- koksartroza pierwotna – diagnozowana wtedy, gdy mimo przeprowadzonych badań i konsultacji medycznych nie udaje się jednoznacznie określić przyczyny choroby. Istnieje jednak szereg czynników, które mogą zwiększać ryzyko jej rozwoju, takich jak siedzący tryb życia, nadmierna masa ciała, palenie tytoniu, długotrwałe przeciążenia stawów oraz predyspozycje genetyczne.
Objawy zwyrodnienia stawów
Pierwszym i podstawowym objawem choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego jest ból odczuwany w okolicy biodra oraz pachwiny, który może promieniować do kolana lub odcinka lędźwiowego kręgosłupa. W początkowej fazie schorzenia dolegliwości bólowe zazwyczaj dotyczą jednego biodra i pojawiają się głównie po wysiłku, dłuższym chodzeniu lub staniu. Charakterystyczne jest to, że ból ustępuje po odpoczynku – podczas siedzenia lub leżenia – dlatego często bywa bagatelizowany i nie skłania pacjentów do konsultacji ze specjalistą. Wraz z postępem choroby ból stopniowo się nasila, pojawia się coraz częściej i może występować również w spoczynku, a nawet w nocy.
Innym objawem sugerującym rozwijające się zwyrodnienie stawu biodrowego jest uczucie sztywności lub drętwienia w okolicy stawu, szczególnie po dłuższym bezruchu, które zwykle ustępuje po „rozchodzeniu”.
W zaawansowanym stadium choroby dolegliwościom bólowym towarzyszy wyraźne ograniczenie ruchomości stawu biodrowego, co prowadzi do trudności w poruszaniu się, utykania oraz problemów z wykonywaniem codziennych czynności. Nieleczone schorzenie może znacząco obniżyć jakość życia i samodzielność pacjenta.
Kiedy zgłosić się do specjalisty?
Ból w okolicy biodra nie zawsze oznacza chorobę zwyrodnieniową stawu biodrowego. Aby mieć pewność co do źródła dolegliwości i wdrożyć odpowiednie leczenie, konieczna jest konsultacja ze specjalistą. Choć zwyrodnienie stawu biodrowego najczęściej dotyka osoby starsze, nie oznacza to, że młodsi pacjenci są całkowicie wolni od ryzyka jego rozwoju.
Niezależnie od wieku, do lekarza ortopedy warto zgłosić się w sytuacji, gdy ból w okolicy biodra, pachwiny lub kolana:
- pojawia się regularnie,
- nasila się z czasem,
- utrzymuje się przez dłuższy okres,
- ogranicza codzienne funkcjonowanie lub sprawność ruchową.
Pierwszym etapem wizyty w gabinecie ortopedycznym jest szczegółowy wywiad medyczny, który pozwala określić charakter bólu, okoliczności jego występowania oraz czynniki nasilające i łagodzące dolegliwości. Następnie lekarz ocenia zakres ruchomości stawów biodrowych oraz przeprowadza badanie funkcjonalne.
W celu potwierdzenia lub wykluczenia zmian zwyrodnieniowych ortopeda może zlecić badania obrazowe, najczęściej zdjęcie rentgenowskie stawu biodrowego. W niektórych przypadkach konieczne jest również wykonanie badań laboratoryjnych, takich jak morfologia krwi czy badanie ogólne moczu. Pozwalają one wykluczyć inne schorzenia dające podobne objawy, m.in. dnę moczanową, zapalenia stawów, zespół bolesnego biodra czy uogólnioną wiotkość stawów. Wczesna diagnostyka zwiększa szanse na skuteczne leczenie zachowawcze i pozwala uniknąć powikłań oraz zaawansowanych zmian w obrębie stawu biodrowego.
Leczenie koksartrozy
Leczenie jest zawsze dobierane indywidualnie i zależy od stopnia zaawansowania oraz charakteru zmian zwyrodnieniowych w stawie biodrowym. Im wcześniej choroba zostanie zdiagnozowana, tym większa szansa na zastosowanie leczenia zachowawczego i uniknięcie interwencji chirurgicznej. Do najczęściej stosowanych metod leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów biodrowych należą:
Kinezyterapia (leczenie ruchem) – jest podstawą leczenia zachowawczego, zwłaszcza w początkowych stadiach choroby. Odpowiednio dobrana aktywność fizyczna pozwala poprawić zakres ruchomości stawu, wzmocnić mięśnie stabilizujące biodro oraz zmniejszyć dolegliwości bólowe. Jedną z polecanych form ruchu jest pływanie, zwłaszcza w basenie o podwyższonej temperaturze wody. Ciepło sprzyja rozluźnieniu mięśni, a środowisko wodne odciąża stawy, umożliwiając bezpieczne wykonywanie ruchów w większym zakresie. Istotne znaczenie mają również ćwiczenia wzmacniające i rozciągające, które powinny być zawsze dobrane indywidualnie.
Fizjoterapeuta, po przeprowadzeniu wywiadu i badania funkcjonalnego, opracowuje spersonalizowany program terapii obejmujący ćwiczenia, techniki terapii manualnej oraz masaż. Niewłaściwie dobrane obciążenia lub ćwiczenia wykonywane bez nadzoru mogą nasilać ból i przyspieszać postęp zmian zwyrodnieniowych.
Fizykoterapia – stanowi uzupełnienie kinezyterapii. Jej celem jest zmniejszenie bólu, poprawa elastyczności tkanek miękkich oraz zwiększenie zakresu ruchu w stawie biodrowym.
Najczęściej stosowane zabiegi to:
- termoterapia (np. okłady borowinowe typu fango),
- krioterapia miejscowa,
- elektroterapia o działaniu przeciwbólowym i rozluźniającym,
- laseroterapia,
- ultradźwięki,
- jonoforeza,
- magnetoterapia.
Fango to naturalna substancja mineralna pochodząca ze źródeł termalnych lub tufu wulkanicznego, która po podgrzaniu (do ok. 45–50°C) wykazuje działanie rozluźniające i przeciwbólowe.
Leczenie farmakologiczne – ma na celu przede wszystkim łagodzenie bólu i zmniejszenie stanu zapalnego. Najczęściej stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, a w niektórych przypadkach również preparaty podawane miejscowo lub dostawowo. Dobór leków zawsze powinien odbywać się pod kontrolą lekarza, z uwzględnieniem stanu zdrowia pacjenta i ewentualnych chorób współistniejących.
Terapia rezonansem magnetycznym MBST (terapia wspomagająca) – wykorzystuje pole elektromagnetyczne o określonych parametrach i bywa stosowana jako metoda wspomagająca leczenie koksartrozy oraz rehabilitację po zabiegach operacyjnych. Jej celem jest zmniejszenie dolegliwości bólowych oraz wspieranie procesów regeneracyjnych tkanek. Nie zastępuje ona leczenia operacyjnego ani rehabilitacji, a jej skuteczność może być różna w zależności od pacjenta i stopnia zaawansowania zmian. Może natomiast stanowić uzupełnienie kompleksowego postępowania terapeutycznego, również po endoprotezoplastyce stawu biodrowego.
Leczenie operacyjne – endoprotezoplastyka stawu biodrowego jest metodą leczenia stosowaną w zaawansowanych stadiach choroby, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych efektów, a ból i ograniczenie ruchomości znacząco obniżają jakość życia pacjenta. Zabieg polega na usunięciu zniszczonego stawu biodrowego i zastąpieniu go sztuczną endoprotezą. W wielu przypadkach operacja pozwala na znaczną redukcję bólu, poprawę sprawności ruchowej oraz powrót do samodzielnego funkcjonowania. Kluczowym elementem powodzenia leczenia operacyjnego jest odpowiednio prowadzona rehabilitacja po zabiegu.
Izabela Kwiecińska
Źródła:
- Klimiuk A., Kuryliszyn-Moskal A. Choroba zwyrodnieniowa stawów, Reumatologia Supl. 2016.
- Biegański P., Polewska E. Choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych – pacjent i problemy funkcjonalne. J. Edu., Health and Sport, 2015.