Grypa to nie jest zwykłe przeziębienie, lecz ostra, zakaźna choroba wirusowa, która co roku powoduje miliony zachorowań na całym świecie. Charakteryzuje się szybkim szerzeniem oraz możliwością wystąpienia groźnych powikłań. Najczęściej występuje w sezonie jesienno-zimowym.
Grypa to ostra choroba zakaźna układu oddechowego, wywoływana przez wirusy grypy typu A i B (rzadziej C). Atakuje nos, gardło, oskrzela, a czasem także płuca. W przeciwieństwie do zwykłego przeziębienia grypa ma gwałtowny początek i znacznie cięższy przebieg. Może prowadzić do groźnych powikłań, zwłaszcza u dzieci, osób starszych, kobiet w ciąży i osób z chorobami przewlekłymi. Najwięcej zachorowań na grypę notuje się od grudnia do marca. Szczyt zachorowań często przypada na styczeń i luty. Sprzyjają temu niskie temperatury, częstsze przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach oraz obniżona odporność.
Objawy grypy
Pojawiają się nagle, zwykle po 1–4 dniach od zakażenia. Najczęstsze objawy:
- wysoka gorączka (często powyżej 38°C),
- dreszcze,
- silne bóle mięśni i stawów,
- ból głowy,
- znaczne osłabienie i uczucie skrajnego zmęczenia,
- suchy, męczący kaszel.
Objawy mniej typowe:
- ból gardła,
- katar (częściej u dzieci),
- brak apetytu,
- nudności, wymioty lub biegunka (szczególnie u dzieci).
Choroba zwykle ustępuje samoistnie po 3–7 dniach, jednak kaszel i uczucie rozbicia mogą utrzymywać się nawet ponad dwa tygodnie.
Przyczyny i drogi zakażenia
Grypa jest wywoływana przez wirusy, które bardzo łatwo się rozprzestrzeniają: drogą kropelkową – przez kaszel, kichanie, mówienie; kontakt z zakażonymi powierzchniami – np. przez dotykanie klamki, telefonu, klawiatury; a także przez bliski bezpośredni kontakt z osobą chorą. Wirusy grypy często mutują, dlatego możliwe jest wielokrotne chorowanie na grypę w ciągu życia.
Leczenie objawowe – leki dostępne bez recepty
Ponieważ grypa jest chorobą wirusową, antybiotyki nie są w jej leczeniu skuteczne i nie powinny być stosowane, o ile nie dojdzie do nadkażenia bakteryjnego. Ich nieuzasadnione użycie sprzyja antybiotykooporności i zwiększa ryzyko działań niepożądanych. W leczeniu objawowym można stosować:
- leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (paracetamol, ibuprofen),
- preparaty udrażniające nos – tabletki (np. z pseudoefedryną), spraye donosowe, woda morska,
- miejscowe preparaty na gardło – tabletki do ssania i spraye o działaniu przeciwbólowym i odkażającym,
- leki na kaszel – wykrztuśne (mukolityczne) lub przeciwkaszlowe, w zależności od charakteru kaszlu.
U dzieci i młodzieży do 12. roku życia nie należy stosować kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) ze względu na ryzyko ciężkich powikłań. Kobiety w ciąży powinny unikać niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) i stosować wyłącznie paracetamol. Przed zastosowaniem jakiegokolwiek leku należy zawsze zapoznać się z ulotką lub skonsultować się z farmaceutą.
Leczenie przeciwwirusowe
Leki przeciwwirusowe stosuje się głównie u osób z grup zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu oraz przy bardzo nasilonych objawach choroby – tylko i wyłącznie pod kontrolą lekarza. Najczęściej wykorzystuje się inhibitory neuraminidazy, działające na wirusy grypy typu A i B. Największą skuteczność osiągają, gdy leczenie rozpocznie się w ciągu pierwszych 48 godzin od pojawienia się objawów. W tym celu często wykonuje się szybkie testy antygenowe potwierdzające zakażenie.
Diagnostyka grypy – badania pomocnicze
W diagnostyce grypy stosuje się badania wirusologiczne, m.in.:
- wykrywanie materiału genetycznego wirusa metodą RT-PCR,
- izolację wirusa w hodowli komórkowej,
- szybkie testy antygenowe – RIDT i Combo.
Testy RIDT wykrywają obecność wirusa grypy typu A lub B i dają wynik dodatni lub ujemny w ciągu maksymalnie 15 minut. Testy Combo jednocześnie wykrywają: grypę, RSV, SARS-CoV-2, a w rozszerzonych wersjach także adenowirusa i Mycoplasma pneumoniae. Testy typu RIDT i Combo są dostępne w aptekach, bez recepty, jako testy domowe. Największą czułość testy te osiągają w pierwszych 3–4 dniach infekcji. W późniejszym okresie rośnie ryzyko wyniku fałszywie ujemnego.
Czynniki ryzyka i powikłania grypy
Rokowanie w grypie jest zazwyczaj dobre, jednak szczególnej uwagi wymagają dzieci i osoby starsze. Do czynników ryzyka ciężkiego przebiegu grypy należą:
- wiek powyżej 55 lat lub poniżej 5 lat,
- otyłość olbrzymia (BMI ≥ 40),
- ciąża (szczególnie II i III trymestr),
- choroby przewlekłe, m.in.:
– choroby serca (choroba wieńcowa, niewydolność serca),
– choroby płuc (POChP, astma),
– choroby nerek i wątroby,
– cukrzyca i inne choroby metaboliczne,
– choroby układu krwiotwórczego,
– niedobory odporności (np. HIV, leczenie immunosupresyjne),
– choroby utrudniające oddychanie lub odkrztuszanie wydzieliny.
Śmiertelność grypy wynosi zwykle 0,1–0,5%, a u osób powyżej 65. roku życia sięga ok. 1%. Warto podkreślić, że 20–30% osób hospitalizowanych lub zmarłych z powodu grypy było wcześniej zdrowych.
Zapobieganie grypie
Najskuteczniejsze metody zapobiegania grypie to coroczne szczepienia przeciw grypie. Szczepionka nie zawsze zapobiega zachorowaniu, ale zawsze znacząco zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu i powikłań. Ponadto przestrzeganie zasad higieny:
- częste mycie rąk,
- unikanie dotykania twarzy,
- zasłanianie ust i nosa podczas kaszlu i kichania,
- unikanie kontaktu z osobami chorymi,
- pozostawanie w domu w czasie choroby.
Grypa to zakaźna choroba wirusowa dróg oddechowych, która pojawia się sezonowo, głównie jesienią i zimą. Może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak zapalenie płuc czy nasilenie chorób przewlekłych, szczególnie u dzieci, osób starszych, kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością. Najlepszą ochroną przed grypą jest coroczne szczepienie, a w przypadku objawów ważne są odpoczynek, leczenie objawowe i unikanie kontaktu z innymi, aby nie rozprzestrzeniać zakażenia.
Izabela Kwiecińska
Źródła:
- Interna Szczeklika 2015
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny (http://www.pzh.gov.pl/), dostęp: 30.01.2026 r.
Nowy wariant grypy „K” szybko się rozprzestrzenia. Co wiemy na początku sezonu 2025/2026?
Sezon grypowy 2025/2026 rozpoczął się wcześniej niż w poprzednich latach i już na jego początku zwrócił uwagę epidemiologów w całej Europie. Jednym z głównych powodów jest pojawienie się nowego podwariantu wirusa grypy typu A(H3N2), określanego roboczo jako wariant „K”, który w krótkim czasie stał się dominującym szczepem w wielu krajach.
Z dostępnych dotychczas danych wynika, że wariant „K” cechuje się zwiększoną zdolnością do transmisji, co może tłumaczyć szybki wzrost liczby zachorowań, zwłaszcza w dużych skupiskach ludności. Na obecnym etapie nie ma jednoznacznych dowodów wskazujących na wyższą śmiertelność, jednak obserwuje się większą liczbę hospitalizacji wśród osób starszych, przewlekle chorych oraz pacjentów z obniżoną odpornością.
Eksperci Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) podkreślają, że sytuacja wymaga zwiększonej czujności epidemiologicznej, bieżącego monitorowania mutacji wirusa oraz konsekwentnych działań profilaktycznych. Szczególne znaczenie mają szczepienia przeciw grypie, przestrzeganie zasad higieny oraz szybka diagnostyka w przypadku wystąpienia objawów infekcji.