Zapalenie dziąseł to, obok próchnicy i nadwrażliwości, jeden z największych wrogów naszych zębów. Dotyka wiele osób, niezależnie od wieku.
Zdrowe dziąsła są bladoróżowe lub jasnoczerwone. Ich powierzchnia jest mniej lub bardziej gładka, a konsystencja twarda i niepodatna na ucisk. Wszelkie zmiany chorobowe w obrębie dziąseł objawiają się zmianą ich wyglądu. Przybierają one barwę od jaskrawoczerwonej, przez ciemnoczerwoną, aż do sinej (szczególnie w zapaleniu przewlekłym). Zmienia się również ich kształt, co jest związane z rozrostem lub ubytkiem tkanki. Rozrost może mieć postać nieznacznego obrzęku aż do znacznego przerostu. Powierzchnia zmienionego chorobowo dziąsła staje się napięta i szklista, a przy ucisku (np. palcem) wyraźnie ustępuje. Za najwcześniejszą oznakę zapalenia tkanek przyzębia uważa się jednak krwawienie samoistne, które pojawia się jeszcze przed zmianą barwy i kształtu dziąsła.
Przyczyny zapalenia dziąseł
Najczęstszą przyczyną zmian zapalnych w obrębie dziąseł jest niewłaściwa higiena jamy ustnej. Groźne są także czynniki wtórne, takie jak niewyleczone ubytki próchnicowe, źle wykonane korony protetyczne, nawisające brzegi wypełnień czy stłoczenia zębów, jak też czynniki niezwiązane bezpośrednio z jamą ustną, m.in. działanie hormonów i niektórych leków oraz zaburzenia odżywiania. Reakcja zapalna i stopień jej zaawansowania zależą również od możliwości obronnych organizmu, czyli odporności.
Przy niedokładnym szczotkowaniu zębów na ich powierzchni gromadzą się bakterie – najczęściej paciorkowce i bakterie beztlenowe – które w połączeniu ze śliną oraz resztkami pokarmowymi tworzą płytkę nazębną. Płytka ta ulega mineralizacji, przekształcając się w porowaty kamień nazębny, który sprzyja odkładaniu się kolejnych warstw złogów. Kamień wnika pod dziąsła, odpychając je od korzeni zębów. Złogi wciskają się między zęby oraz pod dziąsła, umożliwiając bakteriom niszczenie struktur odpowiedzialnych za stabilne osadzenie zębów w szczęce i żuchwie. W efekcie bakterie mogą przenikać do przyzębia oraz kości szczęki i żuchwy, zagrażając trwałości uzębienia.
Stany zapalne dziąseł mogą rozwijać się także na skutek mechanicznych uszkodzeń, np. spowodowanych jedzeniem twardych pokarmów lub zbyt intensywnym szczotkowaniem zębów.
Często zdarza się, że wygląd dziąseł wskazuje na istnienie chorób ogólnoustrojowych, których pacjent nie był wcześniej świadomy, np. cukrzycy, białaczki, anoreksji oraz bulimii. Szczególnie destrukcyjny wpływ na śluzówkę jamy ustnej ma bulimia – częste wymioty prowadzą do obecności nadmiernej ilości kwasu w jamie ustnej, co skutkuje uszkodzeniem błony śluzowej. Powstają głębokie nadżerki, a dziąsła stają się osłabione, rozpulchnione i przekrwione.
Również niedobory witamin, zwłaszcza z grupy B oraz witaminy C, przyczyniają się do osłabienia dziąseł.
Profilaktyka i leczenie
Wybór metody leczenia zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz rodzaju uszkodzeń dziąseł. Niezależnie jednak od stadium choroby, pierwszym etapem postępowania jest zawsze dokładne usunięcie osadu i kamienia nazębnego.
Należy pamiętać, że w przypadku stanu zapalnego dziąseł nie powinno się zbyt intensywnie szczotkować zębów. Najlepiej używać szczoteczki zaleconej przez lekarza dentystę. Przestrzenie międzyzębowe trzeba oczyszczać przy pomocy nici dentystycznej. Płukać jamę ustną roztworami ziołowymi o działaniu przeciwzapalnym, zwłaszcza z szałwii, mięty lub rumianku.
Zęby powinno się myć po każdym posiłku, a jeśli nie jest to możliwe, przynajmniej przepłukać jamę ustną płynem antybakteryjnym lub antyseptycznym wyciągiem ziołowym przez kilkanaście minut.
Do zadań lekarza stomatologa należy profesjonalne oczyszczanie zębów oraz usunięcie wszystkich osadów naddziąsłowych i poddziąsłowych, w tym kamienia nazębnego. Kolejnym etapem jest wykrycie oraz korekta nawisających wypełnień, nieprawidłowo wykonanych koron protetycznych oraz innych czynników sprzyjających utrzymywaniu się stanu zapalnego. Leczenie można uznać za zakończone wówczas, gdy stan dziąseł ulegnie wyraźnej poprawie, a uzębienie pacjenta będzie wolne od płytki nazębnej.
Jeżeli opisane zabiegi nie przyniosą oczekiwanych rezultatów, należy wykonać ogólne badania krwi w celu sprawdzenia, czy przyczyną zapalenia dziąseł nie są choroby ogólnoustrojowe lub niedobory witamin i składników mineralnych. W przypadku zaawansowanego stanu zapalnego konieczne bywa zastosowanie antybiotyków oraz preparatów wzmacniających odporność organizmu.