Zima to okres, kiedy niskie temperatury, śnieg i deszcz mogą stworzyć szczególne zagrożenie na drogach i chodnikach. Oblodzone nawierzchnie sprawiają, że poruszanie się staje się trudne, a ryzyko upadków i innych urazów znacząco wzrasta.
Zimą najczęściej dochodzi do urazów narządów ruchu. Zdarzają się też, chociaż rzadziej, urazy kręgosłupa, miednicy i kości ogonowej. Lista kontuzji jest długa. Jakie urazy są najczęstsze w tym okresie, jakie mechanizmy je wywołują, i jak można im zapobiegać? Najczęstsze obrażenia podczas upadków to obrażenia głowy – stłuczenia okolicy potylicy oraz obrażenia kończyn górnych, szczególnie w okolicy nadgarstka. To tzw. „miejsce typowe”, bo tam najczęściej dochodzi do złamań. Ponadto obrażenia mogą wystąpić w okolicy stawu kolanowego i skokowego, a u osób starszych częste są urazy biodra i kości udowej. Rzadziej natomiast występują obrażenia klatki piersiowej czy kręgosłupa. Oczywiście, najlepiej nie wychodzić z domu podczas ślizgawki, ale nie zawsze to jest możliwe.
Jak się zachować podczas gołoledzi?
Chociaż całkowite uniknięcie ryzyka kontuzji zimą jest niemożliwe, to istnieje wiele sposobów, aby je zminimalizować:
- Przed wyjściem z domu sprawdź prognozę pogody (włącz radio, telewizor, pomyśl o pobraniu specjalnej aplikacji na telefon informującej o zagrożeniach).
- Uważaj już od pierwszych kroków stawianych po wyjściu z mieszkania lub domu – nie daj się zaskoczyć warunkami atmosferycznymi.
- Nie trzymaj niczego w rękach – nie będziesz miał szans na odzyskanie równowagi i ochronę przy upadku.
- Zimowe buty z gumową podeszwą, najlepiej z podeszwą antypoślizgową, mogą znacznie poprawić przyczepność do podłoża. Ważne jest, aby buty były również dobrze dopasowane, by zapobiec skręceniom kostek. Zakładaj buty wyłącznie na płaskiej podeszwie. Rozważ kupno uniwersalnych nakładek antypoślizgowych, tzw. „raczków”, przystosowanych do każdego rodzaju obuwia (nakładki z mikrokolcami zakładane na podeszwy).
- Uważaj na nawierzchni z kostki kamiennej lub z kamienia polnego, tzw. „kocie łby” – to jedne z bardziej niebezpiecznych i śliskich nawierzchni.
- Nie trzymaj pod żadnym pozorem rąk w kieszeni podczas spaceru – w razie poślizgnięcia się nie będziesz mógł się chronić przed upadkiem.
- Osoby starsze powinny szczególnie unikać wychodzenia z domu podczas gołoledzi, a jeśli naprawdę muszą wyjść z mieszkania – niech to zrobią w asyście osób trzecich np. rodziny, sąsiadów itp. Jeśli poruszają się przy pomocy kul łokciowych, czy laski powinny zakupić specjalne nasadki antypoślizgowe z kolcami do użytku podczas oblodzeń.
- Podczas upadku koniecznie chroń głowę. Upadając do tyłu, zegnij się w pół, amortyzuj upadek najpierw pośladkami, a dopiero później grzbietem – zrób tzw. „kołyskę” z przygięciem głowy do klatki piersiowej. Zakładaj grubą czapkę – to też ochrona głowy.
- Przyjmuj upadek całym ciałem, a nie tylko jedną częścią ciała. Upadek na dłoń lub łokieć mocno obciąża kości i stawy, powodując złamania. Staraj się padać chroniąc się przedramieniem, a nie dłonią.
- Nie wchodź nigdy gwałtownie na przejście dla pieszych, a zwłaszcza nie rób tego, kiedy jest gołoledź na ulicach. Droga hamowania auta jest o wiele dłuższa, a kierowca zmuszony do gwałtownego naciśnięcia hamulca może wprowadzić samochód w niekontrolowany poślizg.
- Zimowe warunki wymagają większej uwagi podczas chodzenia. Warto zwracać szczególną uwagę na śliskie miejsca, takie jak schody, mostki, czy miejsca w cieniu, które mogą szybko zamarzać. Chodź powoli, nie skacz, nie biegaj. Bezpieczny jest tzw. „chód pingwina”. Na czym polega? Ludzie na co dzień chodzą wyprostowani, przez co masa ciała jest podzielona równo na dwie nogi, a to zwiększa ryzyko upadku na śliskiej nawierzchni. Lepiej poruszać się jak pingwiny – czyli pochylić się do przodu, aby środek ciężkości znajdował się na nodze, która jest z przodu i chodzić małymi (krótkimi) krokami.
Najczęstsze urazy zimą
Złamania to jedne z najczęstszych urazów zimowych. O złamaniu świadczy bardzo silny ból i obrzęk, a także, często, zdeformowanie kontuzjowanej ręki lub nogi. Gdy znajdziemy się w takiej trudnej sytuacji, należy jak najszybciej wezwać pogotowie.
W przypadku upadku i obrażeń kończyn górnych warto pamiętać o szybkim zdjęciu wszystkich pierścionków, obrączki, każdej biżuterii. W wyniku obrażeń bardzo szybko pojawia się obrzęk palców i za chwilę zdjęcie biżuterii stanie się niemożliwe. Wymagane będzie wtedy ich szybkie przecięcie, aby nie doszło do niedokrwienia palców.
- złamania kończyn dolnych – obciążenie ciała, szczególnie przy upadku, koncentruje się na nogach, co sprawia, że są one bardziej narażone na kontuzje;
- złamania nadgarstka – najczęściej dochodzi do nich podczas próby złapania równowagi w trakcie upadku. Ciało naturalnie stara się podtrzymać upadającego człowieka, co prowadzi do wyprostowania rąk i w konsekwencji do złamania nadgarstka. Często są to złamania kości promieniowej;
- złamania kości udowej i piszczelowej – chociaż mniej powszechne niż w przypadku nadgarstków, złamania kończyn dolnych, zwłaszcza kości udowej, mogą mieć poważne konsekwencje zdrowotne, szczególnie u osób starszych. W wyniku upadków na oblodzonych chodnikach dochodzi również do złamań kości piszczelowej, zwłaszcza gdy osoba upada na twardą nawierzchnię.
Skręcenia i zwichnięcia to kolejne, częste urazy związane z poślizgnięciami na lodzie. Zimowe warunki sprawiają, że stopy mogą się łatwo przesuwać po śliskiej powierzchni, co prowadzi do niewłaściwego ustawienia stawu i jego kontuzji. Urazy te najczęściej dotyczą kostki, rzadziej kolana. Towarzyszy im silny ból i szybko narastający obrzęk, które uniemożliwiają chodzenie. Przy zwichnięciu noga może być dodatkowo ustawiona pod niewłaściwym kątem. Niekiedy trudno odróżnić skręcenia od znacznie poważniejszego zwichnięcia, dlatego zawsze należy skonsultować się z lekarzem.
- skręcenia kostki – najczęściej dochodzi do nich, gdy stopa zbyt mocno wykręca się podczas upadku. Skręcenia kostki, choć rzadziej prowadzą do złamań, są bardzo bolesne i mogą wymagać długiego okresu rehabilitacji;
- skręcenia kolana – urazy kolan, w tym skręcenia, mogą również wystąpić, zwłaszcza gdy osoba próbująca uniknąć upadku zbytnio przechyla ciało, co prowadzi do przeciążenia stawu kolanowego.
Stłuczenia i siniaki. Zimowe upadki mogą prowadzić do licznych stłuczeń i siniaków, zwłaszcza jeśli osoba nie upada na miękką nawierzchnię. Nierówne, oblodzone chodniki i ulice sprawiają, że upadek na twardą powierzchnię (np. asfalt czy beton) może powodować poważne siniaki na różnych częściach ciała. Choć stłuczenia zwykle nie są groźne, mogą być bolesne i utrudniać codzienne funkcjonowanie. Po powrocie do domu dobrze jest przyłożyć na bolące miejsce zimny okład, np. z altacetu lub kostek lodu. Nie należy go jednak przykładać bezpośrednio na skórę, tylko zawinąć np. w woreczek foliowy. Jeśli skóra w miejscu uderzenia nie jest uszkodzona, można zastosować żel lub maść łagodzącą ból i obrzęk. Trzeba je stosować do czasu, aż ustąpią dolegliwości.
Urazy głowy – upadki na oblodzonej nawierzchni często kończą się uderzeniem głowy o twardą powierzchnię. Uderzenia głowy mogą prowadzić do poważnych kontuzji, takich jak:
- wstrząs mózgu – choć wstrząsy mózgu są najczęściej wynikiem silniejszych uderzeń, każde uderzenie głowy w twardą powierzchnię powinno być traktowane poważnie. Objawy, takie jak zawroty głowy, nudności, utrata przytomności lub trudności w koncentracji wymagają natychmiastowej konsultacji z lekarzem;
- złamania czaszki – w wyniku upadków na lodzie mogą wystąpić również złamania kości czaszki. Choć dochodzi do nich rzadko, to stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia.
Urazy kręgosłupa są jednym z bardziej niebezpiecznych rodzajów kontuzji, które mogą wystąpić w wyniku upadku. Choć nieczęsto spotykane, to mogą prowadzić do poważnych, a nawet trwałych uszkodzeń. Nagły upadek, zwłaszcza na plecy lub kark, może prowadzić do:
- skręcenia kręgosłupa – nagły, silny nacisk na kręgi może powodować ich przemieszczenie lub uszkodzenie;
- złamania kręgosłupa – w wyniku silnego uderzenia może dojść do złamania kręgów, które w skrajnych przypadkach może prowadzić do paraliżu.
Zimowe warunki sprzyjają występowaniu różnych rodzajów urazów, szczególnie związanych z upadkami na oblodzonych nawierzchniach. Złamania, skręcenia, stłuczenia, a także poważniejsze urazy głowy i kręgosłupa stanowią realne zagrożenie, zwłaszcza dla osób starszych lub z problemami z równowagą. Dbałość o odpowiednie obuwie, ostrożność oraz wzmacnianie ciała w okresie zimowym to kluczowe elementy zapobiegania wypadkom i urazom.