Wątroba każdego dnia pełni setki ważnych funkcji, dlatego warto zadbać o jej prawidłowe działanie. Niewłaściwa dieta, nadmierne spożywanie alkoholu, brak ruchu czy niektóre choroby mogą negatywnie wpływać na jej kondycję.
Wątroba jest jednym z najważniejszych narządów organizmu. Uczestniczy m.in. w metabolizmie składników odżywczych i leków, produkuje żółć oraz bierze udział w usuwaniu z organizmu produktów przemiany materii. Jednocześnie wiele chorób wątroby przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów. Dlatego tak istotne są profilaktyka, zdrowy styl życia oraz odpowiednio wczesna diagnostyka.
Co zagraża wątrobie?
Choroby wątroby mogą przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów, dlatego wiele osób nie zdaje sobie sprawy z problemu aż do momentu, gdy choroba jest bardziej zaawansowana. Przyczyny zaburzeń funkcjonowania tego narządu są różnorodne – należą do nich m.in. nieprawidłowa dieta, nadmierne spożywanie alkoholu, infekcje wirusowe, zaburzenia metaboliczne, niektóre leki, toksyny oraz choroby o podłożu genetycznym lub autoimmunologicznym.
Jednym z istotnych czynników wpływających na kondycję wątroby jest sposób odżywiania. Niekorzystne mogą być przede wszystkim dieta wysokokaloryczna, nadmiar produktów wysoko przetworzonych, tłustych i smażonych potraw oraz duża ilość cukrów prostych. Znaczenie ma również masa ciała i poziom aktywności fizycznej – nadwaga, otyłość i związane z nimi zaburzenia metaboliczne zwiększają ryzyko rozwoju stłuszczeniowej choroby wątroby.
Szczególnym zagrożeniem jest alkohol. Jego regularne i nadmierne spożywanie może prowadzić do alkoholowej choroby wątroby, której kolejne etapy obejmują m.in. stłuszczenie, alkoholowe zapalenie wątroby oraz marskość.
Do uszkodzenia wątroby mogą przyczyniać się również niektóre leki i substancje toksyczne. Ryzyko zależy od rodzaju substancji, dawki oraz czasu jej stosowania. Nie należy więc samodzielnie odstawiać przepisanych leków, ale w przypadku wątpliwości warto skonsultować ich stosowanie z lekarzem lub farmaceutą. Problemy z wątrobą mogą być także następstwem zatruć, w tym zatrucia niektórymi toksynami pochodzenia naturalnego.
Istotną grupę przyczyn zapalenia wątroby stanowią zakażenia wirusami. Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) przenosi się głównie drogą pokarmową i można mu zapobiegać przez szczepienie. WZW typu B i C wiążą się przede wszystkim z kontaktem z zakażoną krwią, choć w przypadku WZW B i C możliwe są również inne drogi transmisji. Szczepionka jest dostępna przeciwko WZW typu B; przeciwko WZW typu C obecnie nie ma szczepionki.
Objawy chorób wątroby
Objawy nie zawsze są charakterystyczne. We wczesnych stadiach mogą pojawić się m.in.:
- zmęczenie,
- osłabienie,
- nudności,
- brak apetytu,
- uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej.
Dolegliwości, takie jak wzdęcia, uczucie pełności lub ból w prawej części brzucha nie muszą jednak oznaczać choroby wątroby – mogą mieć również inne przyczyny.
W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą wystąpić objawy, takie jak zażółcenie skóry i białek oczu, ciemne zabarwienie moczu, obrzęki czy nasilony świąd skóry. Pojawienie się niepokojących lub utrzymujących się dolegliwości powinno być wskazaniem do konsultacji lekarskiej i odpowiedniej diagnostyki.
Jak dbać o wątrobę?
Sposób postępowania w przypadku chorób wątroby zależy przede wszystkim od ich przyczyny i stopnia zaawansowania. Nie istnieje jedna uniwersalna „dieta na wątrobę” ani preparat, który byłby odpowiedni w każdym przypadku. Podstawą jest prawidłowa diagnostyka oraz – jeśli jest to konieczne – leczenie dostosowane do konkretnego schorzenia. W profilaktyce i wspieraniu prawidłowego funkcjonowania wątroby znaczenie mają przede wszystkim zbilansowana dieta, utrzymywanie właściwej masy ciała, regularna aktywność fizyczna oraz ograniczenie alkoholu. Uzupełnieniem takiego postępowania mogą być odpowiednio dobrane preparaty zawierające substancje wspierające funkcjonowanie wątroby, takie jak sylimaryna – kompleks związków pozyskiwanych z owoców ostropestu plamistego.
Diagnoza i leczenie
Postępowanie w przypadku chorób wątroby zależy od rodzaju i zaawansowania schorzenia. W diagnostyce lekarz może wykorzystać wywiad, badanie fizykalne, badania laboratoryjne oraz – zależnie od sytuacji – badania obrazowe. Leczenie powinno być ukierunkowane na przyczynę problemu. W przypadku niektórych chorób podstawą są zmiany stylu życia, natomiast inne wymagają leczenia farmakologicznego. Przykładowo ograniczenie lub całkowite wyeliminowanie alkoholu może mieć istotne znaczenie w alkoholowej chorobie wątroby, a niektóre rodzaje zapalenia wątroby wymagają odpowiednio dobranej farmakoterapii.
Preparaty wspomagające nie powinny zastępować diagnostyki ani leczenia zaleconego przez lekarza. Mogą natomiast stanowić element szerszego postępowania ukierunkowanego na zachowanie właściwej funkcji wątroby.
Dieta a zdrowie wątroby
Codzienna dieta jest jednym z podstawowych elementów dbania o wątrobę. Szczególne znaczenie ma utrzymywanie prawidłowej masy ciała i ograniczanie czynników sprzyjających zaburzeniom metabolicznym. W praktyce warto zadbać o:
- różnorodną dietę opartą na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych i odpowiedniej ilości białka,
- ograniczenie wysoko przetworzonej żywności,
- ograniczenie nadmiaru cukrów prostych i produktów dostarczających dużej ilości kalorii,
- odpowiednią podaż płynów,
- dostosowanie kaloryczności diety do indywidualnych potrzeb,
- ograniczenie alkoholu.
Nie ma potrzeby sięgania po tzw. „detoksy” czy restrykcyjne kuracje oczyszczające. Zdrowa wątroba posiada własne mechanizmy metabolizowania i usuwania wielu substancji z organizmu. Znacznie większe znaczenie ma konsekwentne ograniczanie czynników, które mogą ją obciążać.
Ruch i masa ciała mają znaczenie
Aktywność fizyczna jest ważnym elementem profilaktyki zaburzeń metabolicznych. Regularny ruch pomaga kontrolować masę ciała i korzystnie wpływa na gospodarkę metaboliczną. W przypadku osób z nadmierną masą ciała stopniowa jej redukcja, połączona ze zmianą sposobu odżywiania i zwiększeniem aktywności fizycznej, może być istotnym elementem postępowania w przypadku metabolicznych problemów związanych z wątrobą. Zdrowy styl życia jest również jednym z podstawowych sposobów zapobiegania części chorób tego narządu.
Naturalne wspomaganie
Istotne miejsce we wspomaganiu terapii zajmują również preparaty pochodzenia roślinnego, zawierające m.in. suchy wyciąg z ziela karczocha oraz suchy wyciąg z owoców ostropestu plamistego. Oba surowce od lat znajdują zastosowanie w fitoterapii, a ich działanie opiera się na odmiennych, wzajemnie uzupełniających się mechanizmach.
- Karczoch zwyczajny, ostropest plamisty i sylimaryna – jak działają?
Karczoch zwyczajny od wielu lat jest wykorzystywany w fitoterapii do wspomagania funkcjonowania wątroby i dróg żółciowych. Za jego właściwości odpowiadają przede wszystkim cynaryna i kwasy fenolowe. Wyciąg z ziela karczocha wspiera wydzielanie żółci i jej przepływ do przewodu pokarmowego, dzięki czemu może korzystnie wpływać na trawienie tłuszczów. Wykazuje również działanie antyoksydacyjne, związane z ochroną komórek wątrobowych przed stresem oksydacyjnym. Ponadto przypisuje mu się korzystny wpływ na metabolizm lipidów, co może mieć znaczenie m.in. u osób z zaburzeniami gospodarki lipidowej.
Ostropest plamisty jest jednym z najlepiej poznanych surowców roślinnych stosowanych jako uzupełnienie leczenia chorób wątroby. Jego najważniejszym składnikiem aktywnym jest sylimaryna – kompleks flawonolignanów obecnych w owocach ostropestu. Jednym z głównych składników sylimaryny jest sylibina.
Sylimaryna stabilizuje błony komórkowe hepatocytów, ograniczając przenikanie substancji toksycznych do wnętrza komórek. Wykazuje także działanie przeciwutleniające i wspiera procesy regeneracyjne zachodzące w tkance wątrobowej. Dzięki temu preparaty zawierające wyciąg z ostropestu są często stosowane pomocniczo w stanach uszkodzenia wątroby związanych z działaniem alkoholu, leków czy innych czynników toksycznych.
Sylimarynie przypisuje się przede wszystkim właściwości antyoksydacyjne oraz działanie ochronne na komórki wątroby, ograniczając skutki stresu oksydacyjnego.
Ostropest plamisty od lat znajduje zastosowanie w ziołolecznictwie. Preparaty zawierające jego owoce są wykorzystywane przede wszystkim jako wsparcie prawidłowego funkcjonowania wątroby, a także w przypadku niektórych łagodnych dolegliwości trawiennych, takich jak uczucie pełności czy niestrawność.
Połączenie wyciągu z ziela karczocha i wyciągu z owoców ostropestu pozwala wykorzystać komplementarne właściwości obu surowców. Karczoch wpływa korzystnie na wydzielanie i przepływ żółci oraz procesy trawienne, natomiast ostropest, dzięki zawartości sylimaryny, wspiera ochronę komórek wątrobowych przed stresem oksydacyjnym. Preparaty zawierające oba składniki mogą zatem stanowić uzupełnienie postępowania ukierunkowanego na utrzymanie właściwej funkcji wątroby i dróg żółciowych.
Wątroba wykazuje zdolność do regeneracji, szczególnie we wczesnych i odwracalnych stadiach uszkodzenia, takich jak stłuszczenie. W przypadku zaawansowanych chorób, m.in. marskości związanej z włóknieniem, zdolności regeneracyjne tego narządu ulegają jednak znacznemu ograniczeniu. Na funkcję wątroby wpływa wiele czynników.
Podstawą dbania o wątrobę pozostają zdrowa i zbilansowana dieta, prawidłowa masa ciała, regularna aktywność fizyczna, ograniczenie alkoholu oraz odpowiednio dobrane leczenie, jeśli jest ono konieczne. Ważnym elementem wspierania prawidłowego funkcjonowania wątroby może być również sylimaryna – kompleks substancji aktywnych pozyskiwanych z owoców ostropestu plamistego. Uzupełnieniem diety mogą być również preparaty roślinne zawierające suchy wyciąg z ziela karczocha oraz suchy wyciąg z owoców ostropestu plamistego, które wspomagają ochronę, regenerację i prawidłowe funkcjonowanie wątroby.
Izabela Kwiecińska
