Miody Manuka cieszą się opinią produktów o wyjątkowych właściwościach prozdrowotnych. Ich niezwykła aktywność przeciwbakteryjna sprawiła, że zainteresowali się nimi nie tylko konsumenci, ale także lekarze i naukowcy.
Miody Manuka to wyjątkowy dar nowozelandzkiej przyrody. Powstają z nektaru kwiatów krzewu Leptospermum scoparium, nazywanego manuką lub drzewem herbacianym Nowej Zelandii. Roślina występuje naturalnie przede wszystkim w Nowej Zelandii oraz części Australii. Kwitnie zaledwie przez kilka tygodni w roku, dlatego pszczoły mają bardzo ograniczony czas na zbieranie nektaru. To jeden z powodów, dla których prawdziwy miód Manuka jest produktem stosunkowo rzadkim i kosztownym.
Od wieków właściwości lecznicze manuki wykorzystywali rdzenni mieszkańcy Nowej Zelandii – Maorysi. Z liści przygotowywano napary stosowane przy przeziębieniach, a rozdrobnioną korę przykładano do ran i oparzeń. Dopiero jednak rozwój współczesnej nauki pozwolił wyjaśnić, dlaczego również miód pozyskiwany z tej rośliny wykazuje tak niezwykłe właściwości.
Miód Manuka inny niż wszystkie…
Każdy naturalny miód zawiera związki o działaniu przeciwbakteryjnym. W większości przypadków odpowiada za nie nadtlenek wodoru powstający pod wpływem enzymów obecnych w miodzie. Problem polega na tym, że substancja ta jest stosunkowo nietrwała i szybko ulega rozkładowi.
W miodzie Manuka odkryto jednak dodatkowy mechanizm działania. Za jego niezwykłą aktywność odpowiada przede wszystkim metyloglioksal (MGO). To właśnie wysoka zawartość tego związku sprawia, że miód zachowuje właściwości przeciwbakteryjne nawet wtedy, gdy zostanie rozcieńczony.
Na etykietach oryginalnych produktów można znaleźć oznaczenia MGO 100+, 250+, 400+, 550+, a nawet 800+ lub 1000+. Liczba określa minimalną ilość MGO w jednym kilogramie miodu. Im wyższy wskaźnik, tym silniejsza aktywność biologiczna produktu.
Miód Manuka jest również bogatym źródłem polifenoli, flawonoidów i innych związków bioaktywnych o działaniu przeciwzapalnym i przeciwutleniającym.
Co mówią badania naukowe?
Miody Manuka należą do najlepiej przebadanych miodów naturalnych. W ciągu ostatnich dwóch dekad opublikowano setki prac naukowych analizujących ich właściwości przeciwbakteryjne, przeciwzapalne oraz wpływ na proces gojenia tkanek.
Badania laboratoryjne wykazały, że miód Manuka może hamować rozwój wielu bakterii odpowiedzialnych za zakażenia u ludzi, m.in. Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Streptococcus pyogenes oraz Helicobacter pylori.
Należy jednak pamiętać, że większość tych badań przeprowadzono w warunkach laboratoryjnych. Choć wyniki są bardzo obiecujące, nie oznacza to, że spożywanie miodu zastąpi antybiotykoterapię. Eksperci podkreślają, że miód Manuka powinien być traktowany jako element wspomagający leczenie, a nie jego alternatywa.
Wspomaganie gojenia ran
Jednym z obszarów, w których skuteczność miodu Manuka została najlepiej udokumentowana, jest leczenie trudno gojących się ran. Specjalistyczne, sterylne opatrunki nasączone medycznym miodem Manuka stosowane są podczas leczenia owrzodzeń podudzi, odleżyn, ran pooperacyjnych, oparzeń oraz stopy cukrzycowej.
Miód pomaga utrzymać odpowiednią wilgotność rany, ogranicza rozwój bakterii, zmniejsza nieprzyjemny zapach oraz wspiera naturalne procesy regeneracyjne. Niektóre badania wskazują również, że może przyspieszać oczyszczanie rany z martwych tkanek.
Warto podkreślić, że w medycynie wykorzystuje się wyłącznie specjalnie przygotowany, sterylizowany miód o jakości medycznej. Nie należy samodzielnie nakładać spożywczego miodu na rozległe rany czy oparzenia bez konsultacji z lekarzem.
Miód Manuka a odporność i infekcje
Najczęściej po miód Manuka sięgają osoby chcące wspierać odporność organizmu, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym. Dzięki właściwościom przeciwbakteryjnym i przeciwzapalnym może łagodzić ból gardła, zmniejszać podrażnienie błon śluzowych oraz przynosić ulgę podczas kaszlu. Niektóre badania sugerują również, że związki obecne w miodzie mogą wpływać na aktywność komórek układu odpornościowego i wspierać naturalną odpowiedź organizmu na infekcje.
Działanie miodu Manuka na przewód pokarmowy
Coraz więcej uwagi poświęca się wpływowi miodu Manuka na przewód pokarmowy. Badania laboratoryjne wykazały jego aktywność wobec bakterii Helicobacter pylori, odpowiedzialnej za większość przypadków choroby wrzodowej żołądka. Pojawiają się również doniesienia, że regularne spożywanie niewielkich ilości miodu może wspierać regenerację błony śluzowej żołądka oraz łagodzić objawy niestrawności.
Obiecujące wyniki przyniosły także badania dotyczące choroby refluksowej przełyku (GERD). W 2024 r. opublikowano pilotażowe badanie kliniczne, w którym przez 4 tygodnie porównywano działanie miodu Manuka i placebo u 30 pacjentów z GERD. U osób spożywających miód zaobserwowano wyraźniejszą poprawę zarówno w zakresie odczuwanych dolegliwości, jak i obrazu endoskopowego oraz histopatologicznego błony śluzowej przełyku. Autorzy sugerują, że korzystny wpływ może wynikać z właściwości przeciwzapalnych, przeciwbakteryjnych oraz zdolności miodu do wspomagania regeneracji uszkodzonej błony śluzowej. Jednocześnie podkreślają, że było to badanie pilotażowe obejmujące niewielką grupę pacjentów, dlatego konieczne są większe badania kliniczne, które pozwolą potwierdzić skuteczność tej metody.
Zastosowanie w stomatologii
Interesujące wyniki przynoszą również badania dotyczące zdrowia jamy ustnej. Naukowcy zaobserwowali, że miód Manuka może ograniczać rozwój bakterii odpowiedzialnych za powstawanie płytki nazębnej, stanów zapalnych dziąseł i nieprzyjemnego zapachu z ust. Powstały nawet pastylki do ssania oraz preparaty do higieny jamy ustnej wykorzystujące oczyszczone składniki miodu Manuka. Nie zastępują one jednak codziennego szczotkowania zębów ani profesjonalnej opieki stomatologicznej.
W pielęgnacji skóry
Miody Manuka znajdują zastosowanie również w kosmetologii. Dzięki właściwościom nawilżającym, przeciwzapalnym i antybakteryjnym dodawane są do maseczek, kremów czy preparatów przeznaczonych do pielęgnacji skóry problematycznej. Mogą wspomagać pielęgnację cery trądzikowej, łagodzić podrażnienia oraz przyspieszać regenerację naskórka po drobnych uszkodzeniach.
Jak stosować miód Manuka?
Najczęściej zaleca się spożywanie jednej lub dwóch łyżeczek dziennie. Wiele osób przyjmuje miód rano na czczo lub między posiłkami. Aby zachować jego właściwości biologiczne, nie należy dodawać go do wrzącej herbaty czy mleka. Temperatura przekraczająca około 40°C może prowadzić do stopniowej utraty części cennych składników.
Osoby wybierające miód przede wszystkim w celach profilaktycznych często sięgają po produkty o niższym oznaczeniu MGO, natomiast wyższe wartości wybierane są zwykle jako wsparcie w okresie infekcji. Warto jednak pamiętać, że nie istnieją oficjalne zalecenia określające optymalną dawkę czy stężenie MGO dla konkretnych schorzeń.
Kto powinien zachować ostrożność?
Choć miód Manuka jest produktem naturalnym, nie każdy powinien spożywać go bez ograniczeń. Podobnie jak inne miody zawiera znaczną ilość cukrów prostych, dlatego osoby z cukrzycą powinny uwzględniać go w swoim bilansie węglowodanów i skonsultować jego stosowanie z lekarzem lub dietetykiem.
Nie należy podawać miodu dzieciom poniżej 12. miesiąca życia z uwagi na ryzyko botulizmu niemowląt. Ostrożność powinny zachować również osoby uczulone na produkty pszczele.
Miody Manuka należą do produktów, których właściwości zostały potwierdzone w licznych badaniach laboratoryjnych i części badań klinicznych. Szczególnie dobrze udokumentowane jest ich zastosowanie w leczeniu trudno gojących się ran oraz silna aktywność przeciwbakteryjna. Obiecujące wyniki dotyczą także wspomagania zdrowia jamy ustnej, łagodzenia infekcji górnych dróg oddechowych oraz wspierania prawidłowego funkcjonowania przewodu pokarmowego.W świetle obecnej wiedzy można uznać go za wartościowy element zdrowej diety i naturalnego wspomagania organizmu.
Kupując miód Manuka, warto zwracać uwagę na oznaczenia MGO oraz wybierać produkty pochodzące od sprawdzonych producentów. Tylko oryginalny miód z Nowej Zelandii posiada charakterystyczny skład i właściwości, które przyniosły mu światową renomę.
